Украина мен Түркия: бажсыз агроэкспорт

2026 жылғы 1 қазаннан бастап Украина мен Түркия арасындағы Еркін сауда туралы келісім күшіне енді. Түркия 10 337 тауар позициясына — украин экспортының шамамен 95%-ына әкелу бажын алып тастайды, ал басқа тауарлардың бір бөлігіне тарифтік квоталар немесе төмендетілген мөлшерлемелер енгізеді. Бұл туралы 19 қазанда Украинаның Аграрлық саясат және азық-түлік министрлігі хабарлады.

Негізгісі

• 1 қазан 2026-дан күшінде
• 10 337 позиция бажсыз
• Украин экспортының ≈95%
• Соя, рапс, шрот — 0%
• 1 348 позиция — квота
• Күнбағыс: 50 мың т

Не өзгерді

Тарифтік преференциялар кезең-кезеңімен енгізіледі. Украинаның Түркияға экспорты үшін, оның ішінде кейбір украин тауарларын экспорттық баждан босату, — 2026 жылғы 1 қазаннан; түрік тауарларын Украинаға және украин тауарларын Түркияға импорттау үшін — 2027 жылғы 1 қаңтардан. Квотасыз нөлдік әкелу бажы майлы және дәнді дақылдарды өңдеу өнімдеріне — шрот, күнжара, кебек және жем концентраттарына, сондай-ақ соя бұршағына, рапсқа, бұршақ дақылдарына (асбұршақ, ноқат, жасымық, үрмебұршақ), маргаринге, крахмалға, глютенге, балалар тағамына, кондитерлік өнімдерге және асыл тұқымды материалға беріледі. Тағы 1 348 аграрлық позицияға бажсыз немесе жеңілдікті тарифтік квоталар және базалық мөлшерлемелерді 20–50%-ға ішінара төмендету қарастырылған: бұл, атап айтқанда, бидай ұны, сары май, ірімшіктер, құрғақ сүт, сиыр еті, құс еті, жұмыртқа, бал, қант, томат пастасы және шырындар.

Сандармен

Түркия — украин агроөнімінің ең ірі импорттаушысы. 2025 жылы аграрлық тауарлармен екіжақты сауда $2,8 млрд-қа жетті, Украинаның оң сальдосы $1,6 млрд болды. Өткен жылы Украина Түркияға $2,2 млрд-тан астам сомаға 7,9 млн тонна агроөнім экспорттады — бұл елдің бүкіл аграрлық экспортының 9,8%-ы. Түрік аграрлық нарығының жекелеген сегменттерінде әкелу баждары осы уақытқа дейін 30–225%-ға жеткен.

Күнбағыс және шығу тегі ережелері

Өз тарапынан Украина Түркияға күнбағыс тұқымын экспорттауға жылына 50 мың тоннаға бажсыз квота ашады; министрліктің мәліметінше, ол «кім бірінші жүгінді» қағидаты бойынша бөлінеді. Квотадан тыс украиналық стандартты 10% әкету бажы сақталады. Келісім Украинаны Пан-Евро-Мед жүйесіне де қосады: украин өндірушілері түрік шикізатын өңдеп, шығу тегі ережелерін сақтап, EUR.1 сертификатымен дайын өнімді ЕО-ға бажсыз шығара алады. Келісімге 2022 жылғы 3 ақпанда қол қойылды, оны Түркия 2024 жылғы тамызда, Жоғарғы Рада 2026 жылғы 14 шілдеде ратификациялады.

Сатып алушы үшін бұл нені білдіреді

Соя, рапс немесе бұршақ дақылдарын өсіретін Украинадағы шаруашылық үшін түрік нарығы енді әкелу бажынсыз және квотасыз ашық, ал шрот пен күнжараны өңдеушілер арқылы өткізу де тиімдірек болады. Күнбағыс тұқымын 50 мың тонналық квота шегінде апару тиімдірек. Қазақстандық экспорттаушылар үшін бұл түрік нарығында украин соясы, рапсы және бұршақ дақылдары тарапынан бәсекенің күшеюін білдіреді.

Дереккөз: Украинаның Аграрлық саясат және азық-түлік министрлігі