Ukraina: aylanma yoʻnalishlar kerakli eksportning 45–50 foizini beradi, har tonnaga qoʻshimcha $50–70 — fermerlar zarari $7,5 mlrd gacha yetishi mumkin

Ukraina Agrar siyosat va oziq-ovqat vaziri Taras Vysotskiy 12-noyabr kuni ikki xalqaro tadbirda dengiz eksportining cheklanishi fermerlarga qanchaga tushayotganini aytdi. Vazirlik baholashicha, muqobil yoʻnalishlar kerakli hajmning atigi 45–50 foizini oʻtkazadi, sohaning marketing yili davomidagi qoʻshimcha zarari esa $7,5 mlrd ga yetishi mumkin.

Asosiy raqamlar

• Portlar: eksportning 90%i
• Aylanib: 5 mln t dan 2,5
• Logistika +$50–70/tonna
• Zarar $7,5 mlrd gacha
• ≈ €1,1 mlrd yordam kerak
• Gʻoya: YeIda kompensatsiya

Nima oʻzgardi

Vaziyat keskinlashguniga qadar Ukraina doncha, moyli ekinlar va ularni qayta ishlash mahsulotlari eksportining taxminan 90 foizi Qora dengiz portlari orqali oʻtardi; hozir bu imkoniyatlar mavjud emas. Dunay, temir yoʻl va avtotransport oyiga taxminan 2,5 mln tonna agromahsulot olib chiqishga imkon beradi, ehtiyoj esa 5 mln tonnadan oshadi. Vazirning aytishicha, bu hajmni sezilarli oshirish jismonan deyarli mumkin emas.

Raqamlarda

Vazirlikning 12-noyabr kuni eʼlon qilgan baholari:

• Qoʻshimcha transport xarajatlari — tonnasiga taxminan $50–70, ayrim yoʻnalishlarda $80 gacha.
• Ishlab chiqaruvchilarga tushadigan qoʻshimcha yuk — yiliga taxminan $2,4 mlrd.
• Uzoq cheklov sharoitida jami qoʻshimcha zarar — marketing yili uchun $7,5 mlrd gacha.
• Joriy marketing yilida logistikani arzonlashtirish uchun kerakli yordam — taxminan 1,1 mlrd yevro (≈ $1,2 mlrd).

Nimalar taklif qilinmoqda

Ukraina hamkorlarga qoʻshimcha logistika xarajatlarini qoplashni — fermerlarga toʻgʻridan-toʻgʻri yordam yoki YeI hududidagi tashishlarni toʻlash shaklida — koʻrib chiqishni taklif qilmoqda. Vazir soʻzlariga koʻra, maqsad — tashish narxini pasaytirish, shunda ishlab chiqaruvchilar oladigan narx kamida tannarxni qoplaydi. Alohida, YeI bilan savdodagi ayrim tarif kvotalarini, xususan sut mahsulotlari va un boʻyicha, boshqarishni soddalashtirish taklif etilmoqda. Taxminan 5 mln ukrainalik agrar sohaga bogʻliq toʻlovlarni oladi, qishloq xoʻjaligi faoliyatidan tushumlar mahalliy byudjetlar daromadining taxminan 20 foizini tashkil qiladi.

Xaridor uchun bu nimani anglatadi

Qimmat logistika xoʻjalikka past xarid narxlari orqali taʼsir qiladi: vazir aytishicha, bu xarajatlarni amalda fermerlarning oʻzlari koʻtaradi. 1 000 tonna don sotadigan xoʻjalik uchun tonnasiga $50–70 — yiliga $50–70 ming yoʻqotilgan tushum (vazirlik raqamlari boʻyicha oddiy hisob). Shuning uchun texnika sotib olishni rejalashtirganda tushum boʻyicha zaxira qoldirib, mashina narxini uning haqiqiy foydasi bilan solishtirgan maʼqul. AQShdan kelgan John Deere texnikasi parkni tushunarli byudjet bilan yangilash yoʻllaridan biridir.

Manba: Ukraina Agrar siyosat va oziq-ovqat vazirligi, 2026-yil 12-noyabr